Trịnh Công Sơn - Một nhạc sĩ bình thường

Nguyễn Ngọc Già
2019-04-03
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này
Chân dung nhạc sĩ Trịnh Công Sơn
Chân dung nhạc sĩ Trịnh Công Sơn
Photo by Wikimedia Commons

Nếu đặt Trịnh Công Sơn giữa các nhạc sĩ cùng thời, trước 1975 như: Anh Bằng, Lam Phương, Ngô Thụy Miên, Vũ Thành An, Từ Công Phụng, Nguyễn Ánh 9, Trần Thiện Thanh v.v..., tôi sẽ chọn dấu bằng. Thậm chí, nếu xét nét hơn, có những lúc dấu nhỏ hơn sẽ là một lựa chọn.

"Nhạc Trịnh" (?!)

Giới mộ điệu tân nhạc nói chung và những người hâm mộ Trịnh Công Sơn nói riêng, trước đây đều gọi Trịnh Công Sơn theo cách người Việt - ông Sơn, kể cả ca sĩ Khánh Ly, bà cũng gọi như thế.

Trân trọng hơn, người ta gọi đầy đủ họ tên và gắn chữ nhạc sĩ phía trước. Chỉ thế thôi! Người miền Nam và cả Sài Gòn thật giản dị, dù có am hiểu âm nhạc đến đâu chăng nữa!

Chẳng biết tự bao giờ, chữ "nhạc Trịnh" được xướng lên như thể "Gọi Tên Bốn Mùa" cho  "lòng thành kính" (!). Quả khá buồn cười, khi phải gọi "nhạc Anh" (Anh Bằng không phải nhạc Anh, nhạc Mỹ), "nhạc Lam" (Lam Phương), "nhạc Ngô" (Ngô Thụy Miên), "nhạc Từ" (Từ Công Phụng), "nhạc Vũ" (không biết là Vũ Thành An hay Vũ Đức Sao Biển)... và đến đây thì ... "rối nùi"!

Cũng không có gì chắc chắn, để biết ông Sơn thích nhạc của mình được gọi như vậy!

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn "nổi tiếng" với chữ "Thôi Kệ" - những người quen đều biết - ông thường dùng, khi buộc phải chứng kiến những thăng trầm của thân phận một nhạc sĩ "hát rong".

"Nhạc Trịnh" ư? Vong hồn ông Sơn thấp thoáng đâu đó chắc cũng thốt lên: Thôi kệ! Chỉ duy, gia đình ông Sơn "thôi kệ" mới đáng suy ngẫm!

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn tại nhà riêng ở thành phố Hồ Chí Minh
Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn tại nhà riêng ở thành phố Hồ Chí Minh AFP

Không lẽ vì vậy, bất kỳ ai cũng có quyền "thôi kệ" khi sự "sùng bái cá nhân" "nặng mùi" chính trị, vốn độc diễn và đầy dãy trong chế độ cộng sản như "nhà thơ Chế" ca rằng:

"Bác Mao không ở đâu xa
Bác Hồ ta đó chính là Bác Mao"

Cũng chẳng biết khi gọi "nhạc Trịnh" nhằm để "răn" người hâm mộ không được phép "mạo phạm" ông Sơn bằng cách bình phẩm "này nọ", hay mục đích hướng đến lấp đầy hầu bao nhà tổ chức cùng những ca sĩ "có tên và có tuổi" khi họ đang trình diễn một thứ có vẻ là "siêu âm nhạc" cho khán giả?!

Tất nhiên, khi sự "tôn thờ" dâng cao dễ biến thành "mù quáng".

Sự "mù quáng" được đẩy lên tột đỉnh của "thần tượng" dễ làm người ta phẫn nộ. Lúc đó, nghệ thuật biến thành "cuồng tín" với hình ảnh "mong manh áo vải hồn muôn trượng" như Hồ Chí Minh đã từng...

May mà Hồ Chí Minh chưa từng viết ra bản nhạc nào cả (!)

Nhân loại ơi! Hãy cảnh giác! - Julius Fucik

Dường như "đi nghe nhạc Trịnh" trở thành "thương hiệu"?! Nghe "nhạc Trịnh" mới xứng là "trí thức"?

"Học đòi" ngày càng lên ngôi!

"Trưởng giả học làm sang" hơn 200 năm, coi bộ ngày càng "thịnh hành" như người dân cầu viện đến "oan gia trái chủ" để vỡ mộng "Rồi Như Đá Ngây Ngô"(!)

Thật giễu cợt khi ngó dòng chữ "20.000 khán giả Sài Gòn ngồi bệt nghe nhạc Trịnh ở sân vận động" [1], do báo VNExpress tường thuật đầy hào hứng về đêm "nhạc Trịnh" mới đây.

Bài tường thuật sôi nổi đến độ, như đưa người đọc đến với cuộc đua nước rút của "vận động viên" Lệ Quyên, Tuấn Hưng, Đức Tuấn v.v... chạy tiếp sức trên vận động trường! Vâng! "Nhạc Trịnh" được tường thuật rất xôn xao, rất quyết tâm và đầy phấn khởi như thế tại sân vận động Hoa Lư thuộc Tp.HCM.

Làm gì có "Sài Gòn" với lại "nhạc Trịnh"!. Sài Gòn đã mất và Trịnh Công Sơn đã chết!

Thẩm mỹ âm nhạc đã quá khác! Khác đến độ đảo lộn hết mọi thứ trên đời, kể từ 1975. Tôi gọi nó là "sự tàn phá âm nhạc", trong đó có cả cách mà các người gọi là "nhà báo" mô tả đêm "nhạc Trịnh" như một "bữa tiệc buffet" với thực khách nháo nhào tranh giành và bốc hốt cho bằng được!

Nhạc Trịnh Công Sơn không dùng để hát ở sân vận động. Nhạc Trịnh Công Sơn không cần phải "hú hét", "bỏ nhỏ", "lấy to" hay "xử lý", "xử trảm" gì cả!

Nhạc Trịnh Công Sơn không dung chứa kiểu "làm mới" hay "làm màu".  Người ca sĩ khi hát nhạc của ông Sơn phải hiểu. Bởi lẽ, những nhạc phẩm của ông Sơn, tuyệt đại đa số là những điệu chậm buồn và thường gắn với "tone thứ" để tỏ bày những nỗi niềm cho tình yêu. Đương nhiên, ông Sơn cũng có những bài "tone trưởng" như: Nắng Thủy Tinh, Mưa Hồng v.v... nhưng ít được biết rộng rãi.

Ca sĩ Hồng Nhung khóc trong đám tang nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ở thành phố Hồ Chí Minh hôm 4/4/2001
Ca sĩ Hồng Nhung khóc trong đám tang nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ở thành phố Hồ Chí Minh hôm 4/4/2001 AFP

Cho đến khi "con cá bống" hiện diện trong nhạc ông Sơn, giới mộ điệu mới... "ngớ người ra" với gần chục bản! Thật tình, chưa bao giờ cảm giác hụt hẫng đến với tôi như thế! Không! Phải nói nhạc của ông Sơn sao mà nó "vô duyên" quá thể!

Không dừng lại ở sự "vô duyên", khi ca sĩ Hồng Nhung cất lên "đừng buồn núi ơi!", tôi mới hiểu hết "thẩm mỹ âm nhạc" của "cô Diva" này! Và cả "văn hóa XHCN" của Hồng Nhung, khi cô hát rằng:

Bống không là bống bống ở nơi nào
Bống không là bống không ở trong ao
Bống nhảy lên bờ bống đi chơi phố
Nắng vàng ủng hộ cho bống căn nhà

(Bống Không Là Bống - Trịnh Công Sơn)

Tôi "té ngửa" với chữ "ủng hộ"! Hóa ra, ông Sơn cũng "đầy khả năng" khi viết nhạc cổ động (!).

Loạt bài về "con cá bống" nhảy nhót, lên bờ xuống ao như "cú sụp ổ gà âm nhạc" của Trịnh Công Sơn. Khí nhạc gượng ép hợp với ca từ đầy chất "động viên cách mạng" dù sao cũng giúp ca sĩ Hồng Nhung có được chỗ đứng vững chắc trên nền "beton nhạc Trịnh", dù ca sĩ Khánh Ly từng nhận xét [2]:

"...nghe nói có được đào tạo trường lớp hẳn hòi và những ca sĩ này sáng tạo ra một lối hát giống nhau nhưng không giống ai...".

Người "Sài Gòn xưa" khi dùng chữ "không giống ai" có nghĩa ám chỉ về sự dị hợm.

"Lỗi lầm chính trị"

Trịnh Công Sơn khó có thể thành "biểu tượng" của nền tân nhạc Việt Nam, nếu ông không có những ca khúc "phản chiến". Bởi xét về "tình khúc", nhạc Trịnh Công Sơn rất dễ "ngán" như một món ăn chế biến quá đơn điệu và cứ lặp đi lặp lại. Ca từ của ông thường mang tính "phiêu diêu", nó làm người ta tò mò hơn là thích thú. Sự tò mò dễ làm nên "điều kỳ diệu" mang tên "biểu tượng". "Hàng hiệu" quần áo, túi xách, nước hoa v.v... cũng thường theo cách này mà trở nên đắt giá để chứng tỏ "đẳng cấp" (!)

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn - ở tuổi 36 - đã gây ra một "sai lầm chính trị" quá lớn với phát ngôn vào ngày 30/4/1975, vốn khó được xem là người yêu chuộng tự do.

Nếu Trịnh Công Sơn được xem là "bậc thầy về âm nhạc" thì cũng nên nhìn nhận ông là "mầm non về chính trị". Hơn nữa, ông là một nhạc sĩ, một nghệ sĩ.

Có lẽ vì thế, Trịnh Công Sơn từng ai oán:

Đôi tay nhân gian chưa từng độ lượng

Ngọn gió hoang vu thổi buốt xuân thì

(Một Cõi Đi Về)

để tâm tình với giới hâm mộ về sự non nớt đến độ hồn nhiên, đã gây ra lỗi lầm năm xưa?!

Chiến tranh đã lùi xa nhưng tự do vẫn chưa tới. "Thôi kệ"!

Kính chúc hương hồn nhạc sĩ Trịnh Công Sơn phiêu diêu nơi miền cực lạc và... những ai thật sự thương mến nhạc của ông Sơn hãy xem ông là một nhạc sĩ bình thường như các nhạc sĩ khác.

Cần phải biết ơn nền giáo dục và văn hóa của VNCH đã sản sinh ra hàng trăm nhạc sĩ như hàng trăm loài hoa khác biệt, rất riêng, rất hay và rất độc đáo!

_______________

P/S: "Thôi kệ"! Qúy độc giả nghe "ủng hộ" bài "Một Cõi Đi Về" để Nguyễn Ngọc Già có thêm niềm vui!

[1] https://vnexpress.net/giai-tri/20-000-khan-gia-sai-gon-ngoi-bet-nghe-nhac-trinh-o-san-van-dong-3902456.html

[2] https://isach.info/story.php?story=ben_doi_hiu_quanh__khanh_ly&chapter=0000

*  Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do

Ý kiến (7)
Share

ĐINH CƯỜNG

nơi gửi SÀI GÒN

Mỗi người mỗi quan điểm, nhận định như tác giả bài viết này cũng vậy. Riêng tôi, TCS hay PD,.. rõ là MẦM NON CHÍNH TRỊ.

19/08/2019 00:03

colombus

nơi gửi đồng nai

Người cờ vàng rất ghét TCS. người cờ đỏ không ưa TCS. TCS đi giữa 2 làn đạn... vì không chọn được phe nào cả. Bài viết có ý hướng đến khách quan, không muốn chọc giận những người yêu TCS , nhưng ẩn đằng sau đó là sự mỉa mai rất đậm. Tôi nghĩ không công tâm. Nói đến ca từ mà cho rằng nó lạ nên gây tò mò rồi dẫn đến thích thú là không đúng... tôi cho rằng ca từ rất chắt lọc từng chữ một. Tôi lấy ví dụ "... ngàn cây thắp nến lên hai hàng ...(bài nắng thủy tinh) thì câu này nó có lạ và vô nghĩa không? Không 1 chút nào ! Buổi chiều vàng khi đi giữa 2 hàng cây, hãy ngước mắt lên... ta sẽ thấy những tia nắng lấp lánh xuyên qua kẽ lá.... cả hàng cây dài đều lấp lánh 1 màu thủy tinh như ngàn cây nến lung linh. Ca từ như vậy gợi hình và đẹp đẽ mà lại rất chắt lọc. Những nhạc sĩ cùng thời có ai tạo ra được những ca từ vừa nhạc, vừa thơ mà vừa họa như vậy không?
Một hiện tượng thường thấy ở mọi thời đại, những người có thể lôi kéo được nhiều người theo sẽ được chú ý đặc biệt, chính trị hóa, lôi kéo về phe của mình...(như TCS, Ngô Bảo Châu,...) những ai trong số này không về phe họ sẽ bị thủ tiêu (như Huỳnh Phú Sổ...)
Cuộc đời 1 người có vài điểm đen... là việc cũng thường. Dùng những điểm đen để tô cả người là điều cũng thường thấy.
Và cuối cùng "thôi kệ" người viết, 1 người cờ vàng, không đủ sắc sảo.

02/06/2019 20:28

Như-Ý

nơi gửi Hốc Môn, SG

Tôi cũng ít chú ý "nhạc Trịnh" hay 'nhạc Lam"; khi đọc bài nầy mới nhớ lại "nhạc Trinh" là một trong những bài nhạc có sức phổ biến rộng rãi. Từ tâm tình dến chính trị...Rồi bài Diễm Xưa đã làm tôi suy nghĩ....Riêng tôi vẫn quý mến nhạc sĩ Trinh Công Sơn sau Anh Việt (Lỡ Chuyến Đò), Phạm Duy (Đố Ai), và v....v....

Cám ơn tác giả và Quý Bạn

28/05/2019 15:25

Độc giả không muốn nêu tên

Người ta gọi " Nhạc Trịnh" để phân biệt với nhạc của các tác giả khác. Và khi đã gọi " Nhạc Trịnh" thì không ai có thể học theo gọi nhạc của tác giả mình yêu thích là "Nhạc X, Nhạc y" . Gọi như thế chỉ gây buồn cười. Đó cũng là cách để chỉ ra cái khác biệt giữa nhạc của TCS với tác giả khác.

01/05/2019 03:46

dqh2014

nơi gửi Viet Nam

Có lần, tôi chọn nhạc TCS để cho vào "kho tàng âm nhạc cổ kim" của riêng tôi để nghe khi muốn. Chọn mãi, nghe mãi, nghe đi nghe lại, nghe đến khi lòng mình "nguội hẳn" để có được "Cái đầu lạnh" khi chọn. Rồi tôi chọn được 3 bài: Bài "Còn tuổi nào cho em" do Miu Lê hát; bài "Cát bụi" do Kháng Ly hát, bài "Một cõi đi về" do chính TCS hát.
Thực ra, nhạc Trịnh nhiều nhưng không phải lúc nào cũng "Đậm đà, tươi mới" !

12/04/2019 10:53

Xem tất cả ý kiến.

Xem toàn trang